Een vergelijkende studie tussen acht Europese landen toont aan dat het aandeel vluchtmisdrijven bij dodelijke verkeersongevallen in België veel hoger ligt dan in andere landen. Bij 1 op de 25 dodelijke ongevallen is er sprake van vluchtmisdrijf, alleen Groot-Brittannië doet slechter.
Om de motivatie van de daders te achterhalen, heeft het BIVV de gegevens geanalyseerd van 850 bestuurders die na hun veroordeling een verplichte sensibiliseringscursus volgden na het plegen van een vluchtmisdrijf. Het gaat meestal om jonge mannen en in bijna de helft van de gevallen reden zij onder invloed van alcohol.
Het vreselijke ongeval van gisteren in Lommel waarbij 9 fietsers werden aangereden, is helaas geen alleenstaand geval. Integendeel: in ons land worden elke dag meer dan 200 ongevallen met vluchtmisdrijf geregistreerd. In 2014 ging het om bijna 75.000 ongevallen, waarvan 4416 met lichamelijk letsel tot gevolg. Er vielen ook 26 doden te betreuren.
In totaal wordt bij minstens 1 letselongeval op 10 en 1 dodelijk geval op 25 vluchtmisdrijf gepleegd. Een vergelijking met andere Europese landen toont aan dat die verhouding in België veel hoger ligt dan in bijvoorbeeld Frankrijk, Zwitserland en Duitsland. Om te kijken hoe dit probleem aangepakt kan worden, analyseerde het BIVV het profiel van 850 bestuurders die door een rechter veroordeeld werden. Zij moesten allen een sensibiliseringscursus volgen nadat ze betrokken waren in een ongeval met vluchtmisdrijf.
Vooral jonge mannen
86% van de 853 ondervraagde mensen waren mannen. Meer dan 50% hiervan was jonger dan 25 jaar op het moment dat ze vluchtmisdrijf pleegden. Bij 42% van de ongevallen was de bestuurder onder invloed van alcohol en/of drugs. 16% reed rond zonder geldig rijbewijs of verzekering. De meesten van hen waren jonge bestuurders die niet mochten rijden tijdens de weekendnachten of die te jong waren om hun rijbewijs te halen. Enkele oudere bestuurders waren al veroordeeld tot een verval van recht tot besturen na het plegen van andere misdrijven.
Welke factoren bevorderen vluchtmisdrijf?
De meeste mensen hebben genoeg zelfcontrole om met emoties van schaamte, angst en schuld om te gaan en proberen de situatie op te lossen door het slachtoffer te helpen en zo veel mogelijk de schade te beperken of te herstellen. Bij wie toch vluchtmisdrijf pleegt, spelen volgende factoren vaak een rol:
- Alcohol of drugs, papieren niet in orde: Alcohol en drugs bemoeilijken het nemen van rationele beslissingen. Bestuurders hebben schrik om gestraft te worden. De kans om gepakt en strenger gestraft te worden voor het vluchtmisdrijf dan voor de oorspronkelijke reden van het ongeval, komt simpelweg niet in hem op. Nochtans ligt de kans om gepakt te worden na een vluchtmisdrijf tussen 30 en 50%. Hoe ernstiger het ongeval, hoe groter die kans om gepakt te worden is.
- Schrik voor hun imago: Sommige daders maken zich zorgen over hun imago en hun sociale positie. Gepakt worden als ze een zware overtreding hebben begaan, kan hun reputatie schaden. Ze willen koste wat het kost vermijden dat dit naar buiten komt.
- Omstandigheden: Vaak komt vluchtmisdrijf voor op meer eenzame wegen, die slecht verlicht zijn en wanneer er geen andere mensen in de buurt zijn. Bij lichte ongevallen met alleen materiële schade kan het beschadigde object ook een rol spelen in de beslissing om de vlucht te nemen. Wanneer een bestuurder een verkeersbord of achteruitkijkspiegel beschadigt, is de verleiding groter om de vlucht te nemen.
- Afwezigheid van moreel besef: Voor een kleine groep van daders is het niet de angst die hen aanzet om de vlucht te nemen, maar eerder een totaal gebrek aan moreel besef. Die mensen kunnen in twee groepen verdeeld worden: de ‘gokkers’ en de ‘hufters’. De ‘gokkers’ houden ervan om risico’s te nemen. Vluchtmisdrijf plegen is in die zin voor hun een uitdaging. Ze tarten het lot en maken zich niet ongerust over mogelijke gevolgen. De hufters zijn meer rationeel en houden simpelweg geen rekening met anderen. Ze hanteren hun eigen regels en ze zijn ervan overtuigd dat het ongeval te wijten is aan het slachtoffer.
Karin Genoe, CEO van het BIVV: "Uit ons onderzoek blijkt duidelijk dat vluchtmisdrijf begaan wordt door een mix van schaamte, angst en schuld. Niemand veroorzaakt bewust een ongeval. Het schuldgevoel kan leiden tot ontkenning of de ander de schuld geven.” Om vluchtmisdrijf tegen te gaan, moeten volgens het BIVV controles en snelle, gepaste wettelijke straffen hand in hand gaan met doelgerichte campagnes. “Zware straffen zijn logisch, maar men mag ook niet te optimistisch zijn over hun ontradend effect. Volgens meerdere studies heeft het verhogen van de pakkans meer effect."